"We hebben teveel respect voor mensen die schade toebrengen"
Filosoof Floris van den Berg zal met zijn filosofie ‘het universeel subjectivisme’ niet iedereen te vriend houden. Hij pleit voor het afschaffen van geloof, noemt de paus een misdadiger, vindt dat we minder moeten verdienen en consumeren en zegt dat we ons gedragen als verwende kinderen. Van den Berg weet haarfijn onze ethische blinde vlekken zichtbaar te maken. Zijn kracht om de mens te confronteren met zijn eigen denken, is wat we meer dan ooit nodig hebben. Als we zouden luisteren en ons bewust zouden worden van ons handelen, dan is het misschien nog niet te laat om een betere wereld te creëren.
“Mijn filosofie pleit voor het terugdringen van leed en het bevorderen van geluk. Maar om dit te bereiken moeten we anders met elkaar omgaan. De Westerse mens heeft teveel respect voor personen die schade toebrengen. Kijk maar hoe we met onze dieren en medemens omgaan. Laatst had ik een radio-interview met een jood en een moslim. Ik noemde hen criminelen omdat ze jonge kinderen besnijden, zonder dat ze daarvoor de autonome toestemming van het kind hebben. We staan toch ook niet toe dat we onze kinderen tatoeëren? Ze vielen elkaar bijna in de armen en eisten mijn respect. Dat ga ik ze niet geven.” Het liefst zou Van den Berg het geloof in zijn geheel afschaffen. “Het is tijd om mensen te bevrijden van religie want het weerhoudt ze ervan om zelf na te denken en het zorgt ervoor dat onethische waarden in stand worden gehouden. De paus propageert tegen voorbehoedsmiddelen. In mijn ogen is hij daarom niets meer dan een misdadiger. We hebben respect voor religie en willen mensen liever niet boos maken. Het is makkelijker om toe te staan wat er om ons heen gebeurt.”
De filosofie van Van den Berg is gebaseerd op de ethiekfilosofie van Peter Singer en John Rawls. Zelf voegt hij hier de bio-industrie aan toe. “Eén van onze grootste blinde vlekken is de manier waarop wij met onze dieren omgaan. Er zijn in Nederland honderden legbatterijen waarin honderd miljoen kippen op elkaar zijn gepropt. Daarnaast worden er elk jaar achtien miljoen varkens geslacht. Het feit dat we de beesten niet zien, betekent niet dat ze er niet zijn. We vinden het normaal dat we anderen geen pijn doen, maar ondertussen doen we elke dag een plak ham op ons brood. Je kunt de situatie vergelijken met de slavernij in Amerika. President Jefferson schreef in de achttiende eeuw de verklaring van onafhankelijkheid en pleitte daarnaast voor de rechten van de mens. Alleen liet hij de duizenden slaven in Amerika buiten beschouwing. Dat was de blinde vlek in de moraal van de toenmalige maatschappij. Nu gebeurt ons hetzelfde.”
Volgens Van den Berg leven we in een economisch systeem dat alleen gericht is op groei. Helaas is dit de meest schadelijke manier van leven. “We zitten gevangen in ons systeem. Alles is gericht op geld verdienen en consumeren. Wij vinden ‘shoppen’ een gezellige activiteit. Ondertussen kopen we meer en meer en wordt onze ecologische voetafdruk steeds groter. We moeten eigenlijk zeggen genoeg is genoeg. We zijn net verwende kinderen. Hoe meer geld we hebben, hoe slechter we ons gaan gedragen, terwijl sociologen al hebben aangetoond dat meer geld niet perse gelukkiger maakt. De vrijheid om te doen wat je wilt, is veel belangrijker. Je kunt rijkdom en geluksbeleving ook in andere dingen vinden, zoals bijvoorbeeld de kunst.
Onze manier van leven zorgt, volgens Van den Berg, er ook voor dat we de wereld op grote schaal aan het vervuilen zijn. “Wat ik zeg is eigenlijk niets nieuws. De Club van Rome vertelde ons in 1972 al, dat als we nog meer zouden groeien, het niet goed zou komen met ons milieu. We hebben ons daar niets van aangetrokken en zijn alleen maar harder doorgegroeid. We zitten met z’n allen op de Titanic. De Westerse samenleving reist eerste klas en Afrika zit in het benedenruim in de derde klas. Het enige verschil met de echte Titanic is dat we nu bewust op de ijsberg afstevenen, terwijl we de kans hebben om het roer om te gooien. Natuurlijk zijn er wel groepen die deze boodschap verkondigen en op kleine schaal is er wel degelijk vooruitgang. Maar op grote schaal gaan we hard achteruit. Nederland heeft haar problemen naar het buitenland geëxporteerd. Dat betekent niet dat we er zo vanaf zijn. We moeten onze verantwoording nemen voor het nageslacht, zodat wij een antwoord kunnen geven op hun vraag ‘waarom hebben jullie niets gedaan?.’ Wat gaat u antwoorden?”
